# Aansluitingen: HDMI, DisplayPort, USB-C en Thunderbolt

> Een monitor toont wat de kabel hem brengt. Resolutie, verversingssnelheid en kleurdiepte vermenigvuldigen zich tot een datasnelheid, en elke verbinding heeft een plafond. Wie beide kent, ontloopt de meest voorkomende teleurstelling: een uitstekend scherm dat onder zijn kunnen draait.

Source: https://monitorselector.com/nl/hdmi-displayport-usb-c/ (Monitor Selector, 2026-11-14)

## In het kort

- Datasnelheid ≈ pixels × verversingssnelheid × bits per pixel. 4K op 60 Hz vraagt 12,5 Gbit/s; 4K op 144 Hz in 10 bit vraagt 39 Gbit/s.
- HDMI 2.0 stopt bij 4K op 60 Hz. DisplayPort 1.4 haalt 4K op 120 Hz, meer met DSC. HDMI 2.1 en DisplayPort 2.1 vervoeren alles wat er nu bestaat.
- USB-C is een connector, geen capaciteit: controleer of er DisplayPort Alt Mode is en hoeveel watt de voeding levert.
- De keten is zo sterk als haar zwakste schakel: poort van de computer, kabel, poort van de monitor, en een eventueel dock ertussen.

## Een beeld is een datasnelheid

Elke seconde stuurt de computer de monitor de kleur van elke pixel van elk beeld. De ongecomprimeerde snelheid is een eenvoudig product:

datasnelheid = (pixels per beeld + blanking) × beelden per seconde × bits per pixel

Blanking is een korte pauze tussen lijnen en tussen beelden, een erfenis van de beeldbuis die in de huidige timings tot een paar procent is teruggebracht. Het aantal bits per pixel is 24 voor 8 bit-kleur en 30 voor 10 bit-kleur.

Een 4K-beeld op 60 Hz in 8 bit vraagt zo ongeveer 12,5 Gbit/s. Verhoog de snelheid naar 144 Hz en de diepte naar 10 bit, en de behoefte loopt op tot 39 Gbit/s, drie keer zo veel.

**Ongecomprimeerde datasnelheid van gangbare modi (reduced blanking) en de eenvoudigste verbinding die elke modus kan doorgeven.**

| Beeld | Datasnelheid | Eerste verbinding die het ongecomprimeerd doorgeeft |
| --- | --- | --- |
| 1920 × 1080, 60 Hz, 8 bit | 3,2 Gbit/s | HDMI 1.4 |
| 1920 × 1080, 240 Hz, 8 bit | 14,0 Gbit/s | HDMI 2.0 |
| 2560 × 1440, 60 Hz, 8 bit | 5,6 Gbit/s | HDMI 1.4 |
| 2560 × 1440, 165 Hz, 8 bit | 16,3 Gbit/s | DisplayPort 1.2 |
| 2560 × 1440, 240 Hz, 10 bit | 30,8 Gbit/s | HDMI 2.1 |
| 3440 × 1440, 144 Hz, 10 bit | 23,5 Gbit/s | DisplayPort 1.4 |
| 3840 × 2160, 60 Hz, 8 bit | 12,5 Gbit/s | HDMI 2.0 |
| 3840 × 2160, 60 Hz, 10 bit | 15,7 Gbit/s | DisplayPort 1.2 |
| 3840 × 2160, 144 Hz, 10 bit | 39,2 Gbit/s | HDMI 2.1 |
| 3840 × 2160, 240 Hz, 10 bit | 68,6 Gbit/s | DisplayPort 2.1 UHBR20 |
| 5120 × 2880, 60 Hz, 10 bit | 27,7 Gbit/s | HDMI 2.1 |
| 6016 × 3384, 60 Hz, 10 bit | 38,2 Gbit/s | HDMI 2.1 |

## Wat elke verbinding vervoert

Een verbinding wordt bepaald door haar bruto bitsnelheid en door het deel daarvan dat voor het beeld overblijft nadat de lijncodering eraf is: de nuttige capaciteit.

***Fig. 1.** Bruikbare capaciteit van elke videoverbinding, en wat vier gangbare modi vragen. Een modus rechts van een balk komt er niet zonder compressie doorheen.*

### HDMI

**HDMI 2.0** (18 Gbit/s, nuttige capaciteit 14,4) vervoert 4K op 60 Hz of 1440p op 144 Hz, in 8 bit. Het is de poort van de meeste kantoormonitoren, van oudere videokaarten en van veel dockingstations.

**HDMI 2.1** (tot 48 Gbit/s, nuttige capaciteit 42,7) vervoert 4K op 120 Hz en op 144 Hz in 10 bit zonder compressie, en voegt variabele verversingssnelheid toe. Let op: het etiket ‘2.1’ garandeert niet de volle snelheid. De standaard staat poorten toe die tot 24 of 40 Gbit/s zijn beperkt, en sommige monitoren met de aanduiding HDMI 2.1 accepteren niet meer dan een HDMI 2.0-signaal. Zoek naar de snelheid in Gbit/s, of naar de uitdrukkelijke vermelding van 4K op 120 Hz.

### DisplayPort

**DisplayPort 1.2** (21,6 Gbit/s, nuttige capaciteit 17,3) vervoert 4K op 60 Hz en 1440p op 165 Hz.

**DisplayPort 1.4** (32,4 Gbit/s, nuttige capaciteit 25,9) is het meest verbreid op huidige monitoren en videokaarten. Het vervoert 4K op 120 Hz in 8 bit, 1440p op 240 Hz, en veel meer met DSC-compressie.

**DisplayPort 2.1** definieert drie snelheden, UHBR10, UHBR13.5 en UHBR20 (40, 54 en 80 Gbit/s). Op de hoogste gaat 4K op 240 Hz in 10 bit er ongecomprimeerd doorheen. Ook hier kan een ‘2.1’-poort tot de laagste snelheid beperkt zijn: lees het UHBR-niveau.

Met DisplayPort kun je bovendien meerdere monitoren aan één uitgang doorlussen (MST), elk aangesloten op de vorige. Windows en Linux ondersteunen dat; macOS breidt het bureaublad niet uit via MST en toont op alle doorgeluste schermen hetzelfde beeld.

## DSC: compressie die je niet ziet

Display Stream Compression verlaagt de datasnelheid met een factor tot drie, met een verlies dat VESA als visueel verliesvrij (visually lossless) aanmerkt en dat gecontroleerde tests bevestigen: waarnemers onderscheiden het gecomprimeerde beeld niet van het origineel. Dankzij DSC is 4K op 144 of 240 Hz mogelijk via DisplayPort 1.4, of een 5K- of 6K-scherm aan één kabel.

Het vereist ondersteuning aan beide uiteinden, de videokaart en de monitor. De enige noemenswaardige bijwerkingen zijn praktisch: sommige combinaties van DSC, meerdere schermen en variabele verversingssnelheid worden door bepaalde grafische drivers geweigerd. Voor één monitor kun je het zonder bedenkingen gebruiken.

## USB-C: één connector, meerdere werkelijkheden

De ovale USB-C-connector kan data, video en stroom tegelijk vervoeren, waardoor je een laptop met één kabel op monitor, toetsenbord, netwerk en lader aansluit. Maar de connector garandeert niets: elke functie is optioneel.

**Video** loopt via DisplayPort Alt Mode: de USB-C-poort leent zijn snelle aders uit aan een DisplayPort-signaal. Met alle vier de paren toegewezen aan video heeft de verbinding de volle capaciteit van DisplayPort; USB-data valt dan terug op de oude USB 2.0-snelheid. Met twee paren voor video en twee voor snelle USB, de gebruikelijke instelling van monitoren met een ingebouwde hub, halveert de videocapaciteit: genoeg voor 4K op 60 Hz met DisplayPort 1.4, beperkt tot 4K op 30 Hz met DisplayPort 1.2. Een 4K-monitor die via USB-C op 30 Hz blijft steken, komt bijna altijd hierdoor; een instelling in het menu van de monitor (‘USB-C-prioriteit’, ‘hoge resolutie’) schakelt tussen de twee modi.

**Stroom** volgt de Power Delivery-standaard. Een monitor geeft aan hoeveel watt hij aan de laptop kan leveren: 65 W past bij dunne laptops, 90 tot 100 W bij de meeste machines van 14 tot 16 inch, en een paar recente monitoren halen 140 W. Een laptop die meer vraagt dan de monitor levert, laadt langzaam of loopt onder belasting leeg.

**Thunderbolt** 3 en 4, en USB4, gebruiken dezelfde connector met een gegarandeerde capaciteit van 40 Gbit/s, gedeeld tussen video en data: twee 4K-schermen op 60 Hz, of één 5K- of 6K-scherm, plus snelle randapparatuur. Thunderbolt 5 verdubbelt de snelheid tot 80 Gbit/s en kan voor beeldschermen tot 120 gaan. Een Thunderbolt-monitor werkt op een gewone USB-C-poort met beperkte functies; het omgekeerde gaat altijd op.

Controleer drie dingen voordat je op één kabel rekent: dat de USB-C-poort van de computer video uitstuurt (een DisplayPort-logo, een bliksemschicht, of het specificatieblad), dat de monitor genoeg vermogen levert, en dat de kabel geschikt is voor video en voor het wattage. De kabel die bij de monitor wordt geleverd, is dat altijd.

## Kabels

Ook een kabel heeft een plafond, en hij is de gebruikelijke boosdoener wanneer een scherm flikkert, een seconde zwart wordt of een verversingssnelheid weigert.

- **HDMI:** ‘Premium High Speed’ voor 18 Gbit/s, ‘Ultra High Speed’ voor 48 Gbit/s. Het certificeringslabel draagt een hologram en een QR-code.

- **DisplayPort:** kabels met het ‘DP8K’-certificaat vervoeren DisplayPort 1.4 op volle snelheid; ‘DP40’ en ‘DP80’ komen overeen met de snelheden van DisplayPort 2.1.

- **USB-C:** video over lange afstanden vereist actieve of Thunderbolt-gecertificeerde kabels. Een passieve kabel voor video op volle snelheid is zelden langer dan 1 m bij 40 Gbit/s, 2 m bij lagere snelheden. Laadkabels die bij telefoons worden geleverd, vervoeren vaak geen video en geen snelle data.

Houd kabels zo kort als de opstelling toelaat: 2 m is veilig voor alles, 3 m vraagt bij hoge datasnelheden al om gecertificeerde kwaliteit.

## Nuttige extra’s op de monitor

- Een **USB-hub** voor toetsenbord, muis en webcam, zodat één kabel naar de laptop alles aansluit.

- Een **KVM-switch**, die deze randapparatuur samen met de video-ingang van de ene computer naar de andere overzet: goud waard wanneer een werklaptop en een privécomputer het scherm delen.

- Een **ethernetpoort**, die van de monitor een volwaardig dockingstation maakt.

- **Picture-by-picture**, dat twee ingangen naast elkaar toont, vooral op ultrawide schermen.

## De keten controleren

Het beeld dat je krijgt, is het beste dat *alle* schakels toelaten: de uitgang van de computer, een eventueel dock of verloopstuk, de kabel, de ingang van de monitor. Om een beperking op te sporen open je de beeldscherminstellingen van het systeem en lees je het actieve signaal af: resolutie, verversingssnelheid, bitdiepte. Stopt de aangeboden snelheid bij 60 Hz op een monitor van 144 Hz, of bij 30 Hz op een 4K-scherm, dan blijft één schakel achter bij de andere. Test met de meegeleverde kabel, rechtstreeks in de computer gestoken, op de DisplayPort-ingang: dat is de configuratie met de minste onbekenden.

De keuzehulp vermeldt bij elke aanbeveling de eenvoudigste verbinding die haar ongecomprimeerd doorgeeft op de voorgestelde verversingssnelheid.

## Veelgestelde vragen

### Is HDMI of DisplayPort beter voor een monitor?

Bij gelijke generatie is DisplayPort op een computer de zekerste keuze: DisplayPort 1.4 zit op vrijwel elke videokaart en vervoert meer dan HDMI 2.0. HDMI 2.1 op volle snelheid is gelijkwaardig. Gebruik van de twee poorten degene die zowel op je computer als op je monitor de recentste is.

### Waarom is mijn 4K-monitor via USB-C beperkt tot 30 Hz?

Omdat de verbinding haar aders verdeelt tussen video en snelle USB-data, wat de videocapaciteit halveert, en de computer of de monitor alleen DisplayPort 1.2 ondersteunt. Zet de USB-C-instelling van de monitor op voorrang voor resolutie, of gebruik een bron met DisplayPort 1.4.

### Verlaagt DSC de beeldkwaliteit?

Niet zichtbaar. Display Stream Compression is zo ontworpen dat waarnemers het gecomprimeerde beeld niet van het origineel kunnen onderscheiden, en tests bevestigen dat. Het maakt 4K op 144 Hz en hoger mogelijk via DisplayPort 1.4.