# Pixeldichtheid: PPI, PPD en wat het oog kan onderscheiden

> Een scherm is scherp wanneer de pixels te klein zijn om ze vanaf je zitplaats te zien. Dat hangt af van twee dingen, de dichtheid van het paneel en je afstand ertoe, en één getal brengt ze samen: pixels per graad.

Source: https://monitorselector.com/nl/pixeldichtheid-ppi/ (Monitor Selector, 2026-11-14)

## In het kort

- PPI (pixels per inch) beschrijft het paneel. PPD (pixels per graad) beschrijft wat je oog bereikt, omdat de afstand erin is meegerekend.
- Bij 60 PPD vult één pixel één boogminuut, het detail dat een oog met 100 % gezichtsscherpte (20/20) onderscheidt. Daarboven is de winst reëel, maar klein.
- Op 65 cm levert een 1440p-scherm van 27 inch 49 PPD en een 4K-scherm van 27 inch 73 PPD.
- Onder 40 PPD toont tekst zijn trapjesranden; kantoorwerk is comfortabel vanaf ongeveer 50.

## PPI: de dichtheid van het paneel

De pixeldichtheid is het aantal pixels op één inch van het paneel, uitgedrukt in pixels per inch (PPI). Ze volgt uitsluitend uit de resolutie en de diagonaal:

PPI = √(breedte² + hoogte²) ÷ diagonaal

met breedte en hoogte in pixels en de diagonaal in inch. Een scherm van 27 inch met 2560 × 1440 pixels heeft een diagonaal van 2937 pixels, dus 2937 ÷ 27 = 109 PPI. Dezelfde resolutie uitgerekt over 32 inch zakt naar 93 PPI; 4K op 27 inch haalt 163 PPI.

Het omgekeerde getal is de **pixelafstand** (pixel pitch), de afstand tussen de middelpunten van twee naburige pixels: 25,4 ÷ PPI, in millimeter. Bij 109 PPI is de pixelafstand 0,233 mm, bij 163 PPI 0,156 mm. Specificatiebladen noemen het een of het ander; ze zeggen hetzelfde.

PPI alleen vertelt je niet of een scherm er scherp uit zal zien. Een telefoon met 450 PPI en een televisie met 40 PPI kunnen er allebei perfect uitzien, omdat je de ene op 30 cm houdt en naar de andere vanaf 3 m kijkt. Dichtheid krijgt pas betekenis zodra er een kijkafstand aan wordt gekoppeld.

## Wat het oog kan onderscheiden

Gezichtsscherpte is een hoek. Iemand met een normaal gezichtsvermogen, op de letterkaart van de opticien genoteerd als 20/20 of 6/6 (100 % gezichtsscherpte, visus 1,0), onderscheidt twee details die één **boogminuut** uit elkaar liggen, een zestigste van een graad. Dat is de definitie van de kaart zelf: de lijnen van de letters op de 20/20-regel zijn op de testafstand één boogminuut dik.

***Fig. 1.** Een oog met 100 % gezichtsscherpte (20/20) onderscheidt details die één boogminuut uit elkaar liggen. Een pixel die binnen die hoek past, is niet meer van zijn buur te onderscheiden.*

Eén boogminuut is klein: 0,19 mm gezien vanaf 65 cm, 0,29 mm vanaf één meter. Is de pixelafstand op jouw afstand kleiner dan die maat, dan vallen twee naburige pixels binnen dezelfde boogminuut en versmelt het oog ze. Het raster verdwijnt, schuine lijnen lijken niet langer op trapjes, en letters ogen als gedrukt.

## Pixels per graad: dichtheid gezien vanaf je stoel

Pixels per graad (PPD, pixels per degree) telt hoeveel pixels er in één graad van je gezichtsveld passen. Eén pixel per boogminuut betekent 60 pixels per graad, en daarom is 60 PPD de gebruikelijke drempel voor een scherm waarvan je de pixels niet kunt zien.

PPD = PPI × afstand × 2 · tan(0,5°) ≈ PPI × afstand (in inch) × 0,01745

Heb je de afstand in centimeter, deel die dan eerst door 2,54. Een paneel van 109 PPI gezien vanaf 65 cm (25,6 inch) geeft 109 × 25,6 × 0,01745 = 49 PPD. Schuif naar achteren tot 80 cm en hetzelfde paneel haalt 60 PPD.

**Pixels per graad op drie kijkafstanden. Vanaf 60 onderscheidt het oog geen pixels meer; onder 40 oogt tekst grof.**

| Formaat | PPI | PPD op 55 cm | PPD op 70 cm | PPD op 85 cm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 24″ Full HD | 93 | 35 | 45 | 54 |
| 24″ QHD | 123 | 47 | 59 | 72 |
| 27″ Full HD | 82 | 31 | 39 | 48 |
| 27″ QHD | 109 | 41 | 52 | 64 |
| 27″ 4K UHD | 163 | 62 | 78 | 95 |
| 27″ 5K | 218 | 82 | 105 | 127 |
| 32″ QHD | 93 | 35 | 45 | 54 |
| 32″ 4K UHD | 140 | 53 | 67 | 82 |
| 34″ UWQHD | 110 | 41 | 53 | 64 |
| 49″ DQHD | 109 | 41 | 52 | 64 |

De tabel laat zien waarom een algemene uitspraak als ‘1440p is genoeg’ of ‘4K is zinloos onder 32 inch’ niet voor iedereen kan kloppen. Een 1440p-scherm van 27 inch zit op 55 cm onder de drempel en bereikt haar op 80 cm. Een 4K-scherm van 27 inch zit er op elke bureauafstand boven.

Omgekeerd lezen is net zo nuttig. Voor elk paneel bestaat er een afstand vanaf waar de pixels verdwijnen, namelijk die waarop de PPD 60 bereikt:

afstand (in inch) = 3438 ÷ PPI

Dat is 80 cm voor 109 PPI, 62 cm voor een 4K-paneel van 32 inch met 140 PPI, en 54 cm voor een 4K-paneel van 27 inch met 163 PPI. Apple bouwde het woord ‘Retina’ op deze redenering, en ze verklaart de dichtheden die het bedrijf koos: rond 220 PPI voor desktops die je vanaf 50 cm of meer leest, het dubbele voor telefoons.

## Hoeveel PPD heb je nodig?

De drempel van 60 is een statistische referentie, geen muur. Drie feiten verfijnen haar.

**Veel ogen doen het beter dan 20/20.** Gezonde jongvolwassenen halen vaak 20/15 of 20/12, wat overeenkomt met 80 of zelfs 100 PPD. Bovendien bespeurt het oog het verspringen van twee lijnstukken (nonius- of vernierscherpte) een paar keer fijner dan het twee punten van elkaar scheidt. Daardoor kan bij 60 PPD op een schuine rand een flauw trapje zichtbaar blijven. Boven de 60 gaat de winst dus door, maar elke stap kost meer pixels voor een kleiner effect.

**Software verbergt een deel van het verschil.** Lettertype-effening (font smoothing) smeert de rand van een letter uit over grijstinten, en in Windows stuurt ClearType de rode, groene en blauwe subpixels afzonderlijk aan, wat de horizontale plaatsingsnauwkeurigheid op lcd-panelen verdrievoudigt. Een scherm van 109 PPI met goed afgestelde ClearType leest beter dan zijn kale dichtheid doet vermoeden. macOS schafte subpixel-effening in 2018 af, zodat hetzelfde scherm er op een Mac zachter uitziet: een reden waarom Mac-gebruikers meer baat hebben bij hoge dichtheden.

**De taak bepaalt de eis.** Urenlang kleine tekst lezen is het veeleisendste geval, omdat letters uit fijne lijnen met scherpe randen bestaan. Video en games zijn het minst veeleisend: bewegend beeld is van nature zacht.

Op grond hiervan hanteert de keuzehulp drie richtwaarden, afhankelijk van de tijd die je lezend doorbrengt:

- **40 PPD** voor af en toe lezen. De pixels zijn zichtbaar als je ernaar zoekt, tekst is prima leesbaar.

- **50 PPD** voor enkele uren tekst per dag. Strakke tekens, een lichte zachtheid in de fijnste lijnen.

- **60 PPD** voor hele dagen lezen of code. Een gedrukt aanzien, geen zichtbare structuur.

Onder 35 PPD, het geval van een 1080p-scherm van 27 inch op 55 cm, rust elke letter zichtbaar op een grof raster. Bruikbaar blijft het, maar niemand zou er vandaag nog voor kiezen om tekst op te lezen.

## Wat dichtheid je niet vertelt

Een dicht paneel toont meer pixels op hetzelfde oppervlak; het toont niet meer inhoud, tenzij je alles laat krimpen. Op een scherm van 163 PPI zou de interface op native grootte een derde kleiner zijn dan op een scherm van 109 PPI, en dus vergroot het besturingssysteem haar: dat is [schaling](https://monitorselector.com/nl/resolutie-schaling/), en zij bepaalt hoeveel werkruimte je werkelijk krijgt.

Dichtheid zegt ook niets over contrast, kleur of beweging. Een scherp beeld met grijs zwart en uitgesmeerde bewegingen blijft een matig beeld; die eigenschappen hangen af van de [paneeltechnologie](https://monitorselector.com/nl/ips-va-oled-panelen/) en de [verversingssnelheid](https://monitorselector.com/nl/verversingssnelheid/).

Wil je de cijfers van je eigen scherm berekenen, of van een scherm dat je overweegt, gebruik dan de [PPI-calculator](https://monitorselector.com/nl/ppi-calculator/): die geeft PPI, pixelafstand, PPD op jouw afstand en de afstand vanaf waar de pixels verdwijnen.

## Veelgestelde vragen

### Wat is een goede PPI voor een monitor?

Een goede PPI bestaat niet zonder afstand. Op een gebruikelijke bureauafstand van 60 tot 70 cm is 90 PPI het minimum voor comfortabele tekst, is 110 PPI strak, en gaat 140 PPI of meer voorbij aan wat de meeste ogen onderscheiden. Reken om naar pixels per graad om te beslissen: 50 PPD past bij dagelijks kantoorwerk, 60 PPD oogt als gedrukt.

### Is 109 PPI (27 inch 1440p) genoeg?

Voor de meeste mensen wel. Op 65 cm geeft het 49 PPD: de tekens zijn strak, met een lichte zachtheid vergeleken met 4K. Lees of programmeer je de hele dag, of werk je op macOS, dat geen subpixel-effening meer gebruikt, dan is 4K op 27 inch een zichtbare verbetering.

### Kan het oog meer dan 60 pixels per graad zien?

Ja, een beetje. 60 PPD komt overeen met 100 % gezichtsscherpte (20/20), en veel mensen zien 20/15 of beter. Uitlijnfouten tussen lijnstukken worden bovendien fijner opgemerkt dan dat twee punten van elkaar worden gescheiden. Verbeteringen boven 60 PPD bestaan, maar ze zijn subtiel; boven 100 PPD zijn ze aan een bureau niet waarneembaar.